ارائه مدل ساختاری خطاهای انسانی در کارکنان صنایع پرخطر: نقش میانجی خستگی شغلی و بار کاری روان‌شناختی در رابطه با اقلیم ایمنی

چکیده

مقدمه و هدف: پژوهش حاضر با هدف ارائه و آزمون الگوی ساختاری خطاهای انسانی بر اساس اقلیم ایمنی با نقش میانجی خستگی شغلی (حاد و مزمن) و بار کاری روان‌شناختی در کارکنان صنایع پرخطر انجام شد. روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی، توصیفی-همبستگی و مبتنی بر مدل‌سازی معادلات ساختاری (تحلیل مسیر) بود. جامعه آماری شامل تمامی کارکنان بخش‌های عملیاتی و فنی صنایع پرخطر بود که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای، حجمی معادل ۳۹۸ نفر پس از غربالگری نهایی وارد تحلیل شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه اقلیم ایمنی (SCQ)، مقیاس خستگی شغلی و بازیابی (OFER)، شاخص بار کاری ناسا (NASA-TLX) و پرسشنامه خطاهای انسانی استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS نسخه ۲۶ و AMOS نسخه ۲۴ انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج تحلیل مسیر نشان داد که مدل پیشنهادی از برازش مطلوبی برخوردار است (chi²/df = 1.48، RMSEA = 0.035، NFI = 0.986 و CFI = 0.995). اقلیم ایمنی اثر مستقیم منفی و معناداری بر خستگی شغلی حاد (β = -0.221، p < 0.001)، خستگی شغلی مزمن (β = -0.254، p < 0.001)، بار کاری روان‌شناختی (β = -0.368، p < 0.001) و خطاهای انسانی (β = -0.318، p < 0.001) داشت. در سوی مقابل، خستگی شغلی حاد (β = 0.201، p = 0.002)، خستگی شغلی مزمن (β = 0.264، p = 0.002) و بار کاری روان‌شناختی (β = 0.278، p < 0.001) اثر مستقیم مثبت و معناداری بر خطاهای انسانی نشان دادند. بررسی اثرات غیرمستقیم با روش بوت‌استرپ تأیید کرد که خستگی شغلی و بار کاری روان‌شناختی نقش میانجی معناداری در رابطه میان اقلیم ایمنی و خطاهای انسانی ایفا می‌کنند. در مجموع، مدل توانست ۴/3۴ درصد از واریانس خطاهای انسانی را تبیین کند (R² = 0.344). نتیجه‌گیری: نتایج حاکی از آن است که بهبود اقلیم ایمنی نه‌تنها به‌طور مستقیم از میزان خطاها می‌کاهد، بلکه با کاهش خستگی و بار کاری روان‌شناختی نیز نقش اساسی در ارتقای پایداری عملکرد و پیشگیری از حوادث صنعتی دارد.